   Op 27 en 28 mei vond het derde trainingsseminar van de landbouwvakbond FNSA plaats in Agadir, Marokko. In de reeks trainingsseminars, georganiseerd door FNSA met steun van TIE-Netherlands en FNV Bondgenoten, wordt door training en uitwisseling van ervaringen gewerkt aan het versterken van de organisatie van de Marokkaanse landarbeiders in de regio rond Agadir. Het derde seminar richtte zich voornamelijk op de methode van productie mapping.
On May 27 and 28, the third training seminar for the agrarian union FNSA took place in Agadir, Morocco. In the series of training seminars, organised by FNSA together with TIE-Netherlands and FNV Bondgenoten, training and exchange of experiences is used to strengthen the organisation of Moroccan agrarian workers in the region around Agadir. The third seminar focused especially on the method of productionmapping.
Vanaf december 2009 loopt er een project gericht op ‘organising’ in de glastuinbouw in de regio Agadir in Marokko. Dit project is een samenwerking tussen de landbouwvakbond FNSA in Marokko, FNV Bondgenoten en TIE-Netherlands. Het project sluit aan bij de bestaande, behoorlijk ontwikkelde organisingpraktijk in Marokko en beoogt door training, uitwisseling van ervaringen en financiële ondersteuning de organisatie van de Marokkaanse landarbeiders te versnellen en te versterken. Vanuit FNV Bondgenoten neemt Mohamed Dahmani, consulent glastuinbouw in Rotterdam, deel aan de seminars.
Agrarische exportzone Agadir
De regio rond Agadir is de belangrijkste agrarische exportzone van Marokko. Aangetrokken door het zachte klimaat en de lage lonen heeft een groot aantal buitenlandse bedrijven hier glastuinbouwbedrijven opgezet. Deze zorgen voor een dagelijkse toevoer van verse tomaten, paprika’s, spercieboontjes en andere vruchten en groentes naar de Europese markt. Van Agadir gaan de producten per vrachtauto en veerboot naar het noorden.
Het plukken en verzorgen van de groentes en fruit wordt gedaan door meestal jonge vrouwen die uit alle delen van Marokko komen om werk te zoeken in de glastuinbouw rond Agadir. Er is veel uitbuiting en rechteloosheid, de meeste bedrijven respecteren de Marokkaanse wet niet en betalen minder dan het minimumloon van 55 dirham (5,5 euro) per dag. Er worden veel pesticiden gebruikt waartegen de werkneemsters nauwelijks beschermd worden.
FNSA komt op voor deze groep landarbeiders en steunt en adviseert hen als zij zich proberen te organiseren. Hoewel FNSA nauwelijks over middelen beschikt en vrijwel 100% draait op vrijwilligers heeft men toch bij een aantal grote bedrijven succes behaald bij de organisatie van de werknemers en de verbetering van arbeidsvoorwaarden en – omstandigheden.
Drie seminars
Het project is verdeeld in drie seminars. De eerste twee richtten zich op kennis van de Marokkaanse arbeidswet (de Code du Travail) en op vergelijking tussen verschillende organisingmethoden in Marokko en Nederland..Het derde seminar ging vooral in op productiemapping als een methode om als werknemers zelf informatie te vergaren over het eigen bedrijf en om vast te stellen hoeveel het bedrijf aan haar werknemers verdient.
In het derde seminar bespraken de 31 aanwezige deelnemers de door hen voorbereide ‘mapping’ van hun werkplek. De ‘mapping’ ging in op vragen als ‘welke en hoeveel producten produceert het bedrijf?’; ‘waar worden de producten verkocht en voor welke prijs?’; en ‘hoeveel werknemers heeft het bedrijf en hoeveel verdienen zij?’. Als zij deze informatie boven tafel krijgen, kunnen de werknemers antwoord geven op de vragen ‘hoeveel kosten de werknemers de baas per dag?’ en ‘welk aandeel beslaan de loonkosten in de algehele bedrijfsvoering?’ Elke delegatie presenteerde de informatie die zij over het eigen bedrijf had verzameld aan de groep. De deelnemers vergeleken de gegevens van elk bedrijf en er ontstond een discussie over het gebruik van de resultaten om de belangen van de arbeiders vis-à-vis de werkgever effectief te behartigen.
Schokkende resultaten
Hoewel het onderzoek dat de Marokkaanse kaderleden hadden gedaan vrij simpel was, waren de resultaten niettemin overtuigend en ronduit schokkend.
Jarenlang kregen de werknemers van hun bazen te horen dat zij heel erg dankbaar moesten zijn dat de baas hun in dienst wilde nemen. Deze verdiende er zelf nauwelijks iets aan, maar deed dit uit menslievendheid en omdat er zoveel werkloosheid is in Marokko. Ruimte om meer te betalen dan 55 dirham per dag was er helaas niet, volgens de baas. Er was ook geen geld voor behoorlijk vervoer (gebeurt nu per open truck), voor zwangerschapsverlof, beschermingsmiddelen tegen pesticiden en andere elementaire voorzieningen.
Door zelf de prijzen van hun product voor de export en op de lokale markt te vergelijken met de hoeveelheid tomaten, boontjes, e.d. die zij per uur produceren, kwamen de werknemers tot de conclusie dat hun eigen loon in de meeste gevallen minder bedraagt dan 1% van de verkoopprijs van hun product. Zijzelf formuleerden het liever zo, dat “de dagproductie aan tomaten voldoende is om het loon van 150 mensen te betalen”.
Zelf als wij in aanmerking nemen dat de baas nog andere kosten heeft dan loonkosten, was het voor iedereen zonneklaar dat een loonsverhoging van 10, 20 of zelfs 50% hun baas niet in de financiële problemen zou brengen. De deelnemers trokken zelf deze conclusie en zij snapten nu ook beter waarom er zoveel nieuwe bedrijven naar Marokko komen.
De werknemers bij het bedrijf Dona Export dat paprika’s produceert, hebben berekend dat alleen al de opbrengst van de afgekeurde paprika’s die op de lokale markt worden verkocht, meer dan voldoende is om de lonen van alle werknemers van het bedrijf te betalen.
Op een ander bedrijf dat wijn produceert, wisten de werknemers te melden dat de baas de wijn aanlengt met water. Alleen al de extra winst die hij daarmee boekt is stukken hoger dan de totale loonkosten.
Problemen en vakbondseisen
In de middag besprak elke groep de situatie van de werknemers in het bedrijf: ‘wat zijn de belangrijkste problemen van de werknemers?’; ‘welke eisen kan de vakbond stellen om de situatie van werknemers te verbeteren?’; ‘hoe kunnen we de werknemers laten zien dat de werkgever met gemak kan betalen?’. Ook deze resultaten werden gepresenteerd, met elkaar vergeleken, en tegen de winst van het betreffende bedrijf gezet.
Op dag twee probeerden twee werknemers in een socio-drama een derde te overtuigen om zich bij de vakbond aan te sluiten. De overige deelnemers observeerden. Ze gaven vooral aandacht aan de manier waarop de twee werknemers probeerden de derde op zijn gemak te stellen, welke argumenten zij gebruikten om hem te overtuigen en of ze ook naar de derde werknemer luisteren. De waarnemers vonden dat de twee teveel zelf aan het woord waren en niet genoeg luisterden. Ook onderling was er geen goede taakverdeling. Op deze manier leren de deelnemers beter naar hun eigen werkwijze te kijken.
Na de pauze verdeelt de groep zich in een mannen- en een vrouwengroep. Beide groepen bediscussiëren hoe de positie van vrouwen in het bedrijf en in de vakbond versterkt kan worden en hoe mannen en vrouwen elkaar hierin kunnen ondersteunen. In de middag presenteerden de groepen hun resultaten. Er was overeenstemming dat de vakbond meer ruimte moet geven aan vrouwen en moeite moet doen om meer vrouwen te organiseren en een leidinggevende rol te geven.
Uit de evaluatie met FNSA kwam als belangrijk resultaat van de 3 seminars naar voren, dat de landarbeiders die hebben deelgenomen hebben geleerd zich uit te spreken, te werken in groepen, met eigen voorstellen te komen, beslissingen te nemen en te debatteren. Ook hebben de seminars de werknemers vertrouwen gegeven om zich te blijven verenigen en organiseren. Door de simpele vorm waarin werknemers hun eigen bedrijf leerden te ‘mappen’, hebben werknemers ingezien dat de werkgever hun slechts een miniem deel van zijn winst betaalt. Hierdoor staan ze nu sterker in de dialoog die ze met de werkgever aangaan.
Toekomst
In het kader van het project komt er nog een laatste seminar in september 2010. Als huiswerk voor dit seminar hebben de deelnemers op zich genomen om de mapping van hun eigen bedrijf verder uit te werken en de resultaten met hun collega’s te bespreken. Aan de Nederlandse deelnemers is gevraagd om meer te vertellen over hoe de vakbond in Nederland werkt. Ook zal dieper worden ingegaan op organisingmethodes en –ervaringen.
De voorlopige evaluatie van het project tussen FNSA, TIE en FNV BG is zeer positief en afgesproken is om de komende tijd te werken aan een nieuw projectvoorstel dat zal bijdragen aan de verdere versterking van de vakbondsopbouw in de Marokkaanse glastuinbouw en de uitwisseling van ervaringen met de Nederlandse collega’s.
Zie voor foto’s van dit seminar: http://www.tie-netherlands.nl/image/tid/74
Contactpersoon: Jan Cartier
|
||