  Van 27 september tot 1 oktober 2007 bezochten Bert Zonneveld (kaderlid bij Corus IJmuiden) en Ton Kitzen (kaderlid bij DSM Geleen) Wit-Rusland. In een seminar over gezondheid en veiligheid op de werkplek deelden zij hun expertise met kaderleden van de onafhankelijke vakbond in Wit-Rusland. In dit artikel geeft Bert zijn ervaringen weer.
Verslag vakbondsseminar naar Wit-Rusland Donderdag 27 September tot dinsdag 2 Oktober
Als kaderlid van de FNV bondgenoten had ik tot nu toe nog niet veel meer bijgedragen aan vakbondswerk dan het bijwonen van de kaderthemadagen. Totdat ik een mail ontving van Klaas Zwart waarin gevraagd werd of er iemand geïnteresseerd was in het bijwonen/meedoen aan een vakbondsseminar in Wit-Rusland ook wel Belarus genaamd. De interesse van overige kaderleden was niet overweldigend en zo belandde ik bij Klaas op het kantoor voor nadere uitleg. De bedoeling was een bezoek te brengen aan de BKDP, dit is een (van de twee) onafhankelijke vakbond die strijd voor betere arbeidsomstandigheden. Het doel van de CORUS afgevaardigde was dan ook: Laat zien welke persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) er zijn en demonstreer (indien men onbekend is met een PBM) het gebruik. Met toestemming heb ik een aantal PBM’s meegenomen. Een FNV man van DSM (Ton Kitzen) had dezelfde opdracht en nam ook diverse PBM’s mee. Voor zover de opdracht. We gingen mee op uitnodiging van T.I.E. (Transnationals Information Exchange).
Wat en wie is T.I.E. ?
TIE–Netherlands zet zich in voor de opbouw en versterking van een onafhankelijke en democratische vakbeweging. Het maakt deel uit van een internationaal netwerk van centra die zich toeleggen op scholing, ondersteuning en advies voor vakbondsactivisten. Samen met deze partners en lokale organisaties (onafhankelijke vakbonden en basisorganisaties van werknemers) voert TIE-Netherlands in verschillende landen en regio’s projecten uit. In Nederland werkt TIE-Netherlands nauw samen met FNV-Bondgenoten.
Kernpunten in het werk van TIE zijn:
• Vakbondsdemocratie
• Vrijheid van vakbondsorganisatie
• Empowerment en zelfbeschikking van werknemers / werkneemsters
• Verzet tegen neoliberalisme, vrijhandelszones en privatisering
• Internationale solidariteit.
In de visie van TIE-Netherlands is armoede voornamelijk een politiek probleem. Armoede wordt veroorzaakt door ongelijke machtsverhoudingen die alleen gewijzigd kunnen worden door organisatie van mensen van onderop.
Het is op de arbeidsplaats dat werknemers maatschappelijke rijkdom scheppen die vervolgens door anderen wordt toegeëigend. Het verzet tegen deze uitbuiting is voor werknemers niet alleen een bredere strijd voor maatschappelijke rechtvaardigheid, maar ook een dagelijkse en directe noodzaak. Het gaat om hun gezondheid, hun inkomen en hun leven.
TIE Netherlands houdt zich vooral bezig met de versterking van de zelforganisatie van werknemers en hun directe belangenbehartiging op de werkplek. Hierdoor stimuleert zij de opbouw en versteviging van een vakbeweging die democratisch en representatief is en die daadwerkelijk opkomt voor de arbeiders en andere groepen in de maatschappij.
Het zwaartepunt van de TIE-projecten ligt nu in Latijns Amerika en Oost-Europa. De ontwikkeling van nieuwe projecten richt zich vooral op Afrika en Azië.
Alle TIE-centra ontwikkelen samen met lokale partnerorganisaties projecten. Deze projecten zijn gericht op:
• Scholing van werknemers en vakbondsvertegenwoordigers
• Uitwisseling van ervaringen en informatie tussen werknemers en vakbondsvertegenwoordigers uit verschillende landen.
• Het gezamenlijk uitwerken en uitvoeren van vakbondsstrategieën.
Ook ondersteunt TIE internationale solidariteitsacties als antwoord op het beleid van multinationals.
Projecten
Oost-Europa
Samen met met onafhankelijke vakbonden in Oekraïne, Wit-Rusland, Rusland en Hongarije voert TIE-Netherlands projecten uit. Hierbij werkt men samen met TIE-Moscow (de Russische partner van het TIE netwerk) en FNV Bondgenoten. Hoewel in al deze landen een vorm van markteconomie is ingevoerd is er nog steeds sprake van ondoorzichtige machtsstructuren en een nauwe verwevenheid tussen de staat, werkgevers en een deel van de vakbondstop. Door 70 jaar onderdrukking hebben werknemers verleerd om kritisch na te denken en zelf voor hun belangen op te komen.
Daarnaast staan de logge en ondemocratische structuren dikwijls een echte belangenbehartiging van werknemers aan de basis in de weg.
Training in basisvaardigheden , kritisch denken en zelfbewustzijn voor kaderleden staan centraal in de projecten. Door interactieve scholing leren zij onderhandelen, organiseren en motiveren. Ook leren ze zo om meer invloed uit te oefenen op het vakbondsapparaat.
De basistrainingen worden aangevuld met (internationale) strategieseminars waarin ruimte is om, samen met vakbondsleden van andere Europese landen een kritische en strategische visie te ontwikkelen als antwoord op het toenemend neoliberaal beleid en de corruptie binnen veel Oost-Europese landen.
Een ander belangrijk doel van deze projecten is om een brug te slaan tussen vakbondsactivisme in Nederland en in Oost-Europa. Door toenemende globalisering staan ontwikkelingen in Oost- en West-Europa niet langer los van elkaar. De komst van nieuwe werknemers vereist hervormingen binnen de Nederlandse vakbeweging. Hoe kunnen we de rechten van nieuwe werknemers beschermen en tegelijkertijd rekening houden met de belangen van de Nederlandse collega’s? En, hoe kunnen werknemers uit verschillende landen elkaar ondersteunen in de strijd tegen neoliberalisering en multinationals?
Kaderleden van FNV Bondgenoten werken mee aan de ontwikkeling en uitvoering van de Oost-Europa projecten van TIE-Netherlands. Zij nemen deel aan uitwisselingsbezoeken en delen hun kennis over concrete onderwerpen als Cao-onderhandelingen en veiligheid en gezondheid op de werkplek >
Voor T.I.E. Netherlands waren afgevaardigd Jan Cartier en Franny Parren. Zij waren al eerder in Wit-Rusland geweest en gingen nu kijken hoever men ter plaatse hun eerdere adviezen in de praktijk had gebracht en tegen welke drempels men aanliep. Tevens hoe de huidige situatie in Belarus is (want dat kan erg fluctueren met een dictator zoals Lukashenko aan het bewind).
Donderdag 27 September
’s Ochtends om 10:35 vlogen we naar Wenen. Na een overstapje verder naar Minsk. Op het vliegveld werden we verwelkomd door de tolk die met een busje klaar stond en ons naar een hotel in Minsk bracht. Het was inmiddels 18:00u. Het avondeten werd genuttigd in het restaurant van het hotel waarbij de voorzitter en de secretaris van de BKDP bijschoven. De BKDP is de enige onafhankelijke vakbond van Wit-Rusland en hun onafhankelijkheid is te danken aan druk van de EU anders was het ook een staatsbond. Het eten is een verhaal apart. Ik ben inmiddels wel wat gewend tijdens reizen maar dit had ik niet eerder ervaren. Ik bestelde kip met bijbehoren. Op mijn bord bevond zich een gepaneerd struisvogelei, wat aardappels en wat rauwkost. Het gepaneerde ei bleek na doorkliefing een stuk opgerold kippenvlees met daarbinnen een vloeibare substantie welke door het frituren ervan een onaangename geur verspreidde. Gelukkig was het een diner-dansant en was het verplicht dansen,. Je werd gewoon bij je eten vandaan geplukt en moest even een dansje wagen. Bij terugkomst was de geur grotendeels verdwenen. Hoe zou dat smaken? Nou maakt honger rauwe bonen zoet maar lekker is anders. Uitgezonderd de zondagavond was dit tijdens het bezoek overal hetzelfde. Op de foto een ontbijt in Mozyr. Het biertje ’s avonds was wel prima.
Vrijdag 28 September
Om 08:30 ontbijt. Voor die tijd maakte ik even een wandelingetje in het parkje naast het hotel waar de sporen van een waar drinkgelag van de avond goed zichtbaar waren. Tevens waren sommige mensen in het metrostation alweer gestart met een fles bier. Het schijnt een behoorlijk probleem te zijn. Na het ontbijt kregen Ton en ik van Andrej , zoon van de secretaris van de BKDP een rondleiding in Minsk. Hij sprak prima Engels, iets wat erg uitzonderlijk is.
Minsk heeft twee miljoen inwoners en is een ruim ingerichte stad, dit zie je in wel meer Oostbloksteden. Tevens heerst er niet zo’n drukte zoals dat bijvoorbeeld wel weer het geval is in Moskou, St. Petersburg of Boekarest om maar eens een paar vergelijkbare steden te noemen. Met de prima metro (vervoert dagelijks 1 miljoen personen!) stapten we in het centrum uit waar Andrej ons de highlights liet zien. Naast het presidentiële verblijf van Loekashenko waren dit het concertgebouw, het stadion van Dynamo Minsk (waar het Nederlands elftal 21 November speelt), het hoofdkantoor van de KGB en nog wat historische gebouwen. Het centrum van de stad ziet er goed verzorgd en opgeruimd uit. Op de foto links het concertgebouw van Minsk, rechts het stadion. Omstreeks het middaguur vertrokken we naar het hoofdkantoor van de BKDP. Daar waren Jan en Franny van TIE bezig het programma te maken voor de komende twee dagen. Ton zou met een vakbondsvoorzitter van Polimyr (chemisch bedrijf in het noorden) de problemen bespreken die zich daar recentelijk hadden voorgedaan en wat men zou kunnen doen om herhaling te voorkomen. Ik heb bij dat gesprek gezeten en viel van de ene in de andere verbazing. Iwan heette de man, hij was zo’n jaar of 55 a 60 en hij vertelde dat ze recentelijk twee dodelijke slachtoffers moesten betreuren door een acute vergiftiging van blauwzuur. De twee mensen werden gesommeerd een lekkage te verhelpen zonder maskers! Hun bazen hadden gezegd dat het geen kwaad kon. Zo’n ongeval wordt met de mantel der liefde bedekt en de directe verantwoordelijken komen er mee weg. De arbeidsinspecteurs worden door het bedrijf betaald en laten het dus wel uit hun hoofd om een kritisch geluid te horen. Overigens hadden de slachtoffers nog kunnen leven. Als men snel na de vergiftiging een injectie krijgt toegediend (inhoud mij niet bekend) kan dit het blauwzuur neutraliseren en hoeft er geen fatale afloop te zijn. Dit wist Ton (DSM) te vertellen. Iwan wist niet van het bestaan af, laat staan er mee om te gaan.
Een ander voorval betrof het ontslag van iemand die bij een keuring de gehoortest niet doorstond, de gehoorschade die daar aan ten grondslag lag was veroorzaakt door de werkplek waar de persoon werkte en gehoorbescherming werd niet verstrekt! Dit is toch bijna niet te geloven!! Maar helaas wel waar.
Om ca. 14:30 vertrokken we naar Mozyr, zo’n 400 Km ten zuiden van Minsk, alwaar we de lokale vakbondsleiding van 0A0 (petrochemische fabriek) zouden ontmoeten. Tevens zouden we zaterdag de hele dag een seminar bijwonen met meerdere werknemers van deze fabriek en van nog enkele andere fabrieken en mijnen uit Wit-Rusland. Wat opviel onderweg was de matige toestand van de bossen, weilanden en akkers, ik kon geen vergelijk maken omdat ik er voor het eerst kwam maar het was opvallend. Nu is het wel een feit dat direct na het ongeluk met de kerncentrale in Tjernobyl (in 1986) de wind uit het zuiden kwam en de meeste radio-actieve neerslag en fall-out in het zuiden van Wit-Rusland neersloeg. De dorpjes onderweg zien er troosteloos uit net als de mensen die je er soms zag. Hun kleding was erg pover en de algehele indruk is dat je er niet wilt wonen. Maar ja, wat moet je als er geen alternatieven zijn? We kwamen laat in Mozyr aan en in het hotel had men zijn best gedaan het de Nederlandse delegatie naar de zin te maken. Met het eten lukte dat wel niet, maar ja, we werden wel hartelijk ontvangen. ’s Avonds nog even een klein wandelingetje gemaakt en vervolgens in de hotellobby met de Wit-Russen (via tolk Oleg) wat informele uitwisselingen gedaan. Dit vonden zij erg interessant. Op mijn vraag waar ze hun vakantie doorbrachten antwoordde er een: “Hawai”, waarna de rest begon te schateren! Humor hebben ze echt wel, maar het kwam er op neer dat ze eigenlijk nooit op vakantie gaan (geen geld) of zeer nabij (Oekraïne). Ik heb maar een beetje gematigd geantwoord toen ik dezelfde vraag voorgelegd kreeg.
Zaterdag 29 September
Na het ontbijt verzamelden alle genodigden zich in een zaal en startte het seminar. Jan wilde weten hoe de omstandigheden bij de fabriek waren en direct begon de lokale vakbondsleider en betoog te houden dat alles prima in orde was. Verdere pogingen om toch een wat reëler beeld te krijgen smoorde iedere keer weer door deze man. Was hij wel eerlijk? Later bleek bijvoorbeeld dat een dame, verantwoordelijk voor de bedrijfskrant en ook aanwezig op dit seminar, pas een week in dienst was, de vorige was ontslagen omdat ze een stuk van de vakbond in het krantje had laten afdrukken. Was de vakbondsman bang? Het leek erop en Jan instrueerde ons om specifiek vragen te stellen aan enkele van de arbeiders die ook aanwezig waren. Dit werkte goed, een van die mensen vertelde dat het echt niet zo goed ging en er wel eens dingen gebeurden. Op mijn vraag hoeveel ongevallen ze de laatste twee maanden hadden gehad (6000 werknemers) kreeg ik als antwoord nul!! Ook toen ik zei dat dat vrijwel onmogelijk was werd er geen bevredigend antwoord gegeven.
Na de lunch lieten Ton en ik onze PBM’s zien en indien nodig gaven we uitleg bij doel en hoe te gebruiken. De aanwezigen hadden zeer veel vragen en vonden het razend interessant. Men vroeg bijvoorbeeld hoe wij met vervuilde kleding omgingen en vonden het fantastisch dat je zomaar naar een magazijn kunt gaan voor een schoon pak, hoe vaak per maand mag dat dan was een vraag ……….. Van de rode lashandschoenen was er één erg benieuwd na hoeveel keer gebruik je ze moest weggooien, er stond immers een CE keurmerk op geprint! De oordopjes van Ton moesten gedemonstreerd worden, het gebruik was niet bij iedereen bekend. Tevens werden er veel vragen over veiligheid gesteld. Als je dan zeg dat veiligheid bij CORUS en bij DSM op de eerste plaats staat en daarna pas productie wordt er binnensmonds gemompeld dat dat bij hen ook zo zou moeten zijn (maar dus niet zo is). Er waren twee vrouwen van het laboratorium aanwezig en op de vraag hoe zwangere vrouwen bij DSM met mutagene stoffen omgaan antwoordde Ton dat ze daar helemaal niet mee omgaan! Indien zwanger, geen omgang met deze stoffen. Dat vonden deze dames een prima oplossing, nu maar hopen dat ze hetzelfde voor elkaar kunnen krijgen. Het ijs was definitief gebroken en vraag en antwoord volgden elkaar in hoog tempo op, ik denk dat we ze erg hebben kunnen informeren, of ze er iets nuttigs mee kunnen/gaan doen is iets anders.
‘s Avonds weer gezellige gesprekken en Ton en ik hielden hen (net als gisteravond) vrij. (We hadden donderdag in Minsk p.p. 100.000 Wit-Russische Roebels gepind welke ook na deze avond nog niet op waren! Dit is ca. 33,50 Euro.)
Salarisverandering.
Alle debiteuren van het bedrijf (0A0) dienen hun schuld over te maken aan de overheid, de overheid (lees Loekashenko) maakt op zijn beurt weer geld over om het bedrijf te laten draaien en de salarissen te betalen. De olie die Rusland (Poetin) levert kregen ze tot voor kort voor slecht 20% van de marktprijs, Poetin wilde echter geen geld maar %-en belang in het bedrijf, Loekashenko vond dit goed totdat hij realiseerde dat hij zo de macht (over het bedrijf) weer kwijt zou raken en Rusland liever cash ging betalen. Dit vond Poetin geen probleem doch dan moest Wit-Rusland iets meer betalen, 40% van de marktprijs. Nog steeds spotgoedkoop natuurlijk, maar wel een verdubbeling. Daar maakt Loekashenko geen probleem van, hij halveert gewoon het geld bestemd voor de salarissen!! Probeer in zo’n klimaat maar eens vrolijk te blijven. Met veel premie’s en overwerk probeert men dan toch wat meer te verdienen.
Kortom: Hun arbeidsvoorwaarden stellen niets voor, er is zelfs geen arbeidswet, geen ARBO wet, geen ARBO besluit, geen ARBO regels, vermoedelijk is zelfs de kinderwet van van Houten hier nog niet doorgedrongen bij wijze van spreken. Je vraagt je af waar men de motivatie uit put om toch naar het werk te gaan, maar ja, iets of niets ……… …..
Zondag 30 September
Het bedrijf bezoeken kon om de een of andere vage reden geen doorgang vinden, groot onderhoud werd als drogreden vermeld. Wel zijn we met een bus bij de toegangspoort geweest en kregen we een rit door de omgeving. Het mooie weer zorgde voor een aangename rit, de omgeving is saai en doods. We stapten uit bij een sanatorium welke van de fabriek is. Als mensen van de fabriek ziek zijn kunnen zij hier eventueel tot rust komen. Het ligt op een oever van een zijrivier van de Dnjepr net als het hotel waar we verbleven. Via een trap kom je bij de rivier uit waar het aangenaam vertoeven is, je zag er alleen vrijwel niemand. (Deze plek was 60 Km stroomafwaarts van Tjernobyl af). Wel zag je een stuk verder een stuk rivier afgedamd waar de bodem schoongemaakt werd, volgens een der Russen om de radioactieve bodemslib te verwijderen! Geen wonder dat er niemand zwemt! Wel hebben we bij het hotel veel vissers gezien. Zouden we die vissen voorgeschoteld hebben gehad tijdens het eten in de voorgaande dagen??
Terug in de stad stopten we bij een reconstructie van wat ooit een stadsmuur of fort was geweest. De lunch in het hotel liet ik liever aan me voorbij gaan en ik zei dat ik naar het hotel zou gaan lopen. Dat vonden er meerderen een goed idee. Bij een bank wisselde ik nog 50 euro om de volgende dag eventueel wat te winkelen in Minsk. In de bank werd me duidelijk dat dit toch wel een behoorlijk bedrag was want men vroeg of ik wel zeker wist of ik het hele bedrag wilde omwisselen!
De reis naar Minsk verliep met enige vertraging, want lekke band, en zo was het donker toen we in Minsk arriveerde. Het hotel stond pal naast het verblijf van Loekashenko, je zag de wachtposten aan de overkant staan. Het was akelig stil in het grote hotel, verdacht stil zelfs. Ook in het restaurant zaten slecht een paar gasten. Het eten was er wel goed en Oleg liet de wodka rondgaan, het immers de laatste gezamenlijke avond. Na het eten ging ik met Ton nog even het nachtleven van Minsk bekijken en zo belanden we in en aardig café met een Iers karakter. Na een minuut of tien kwamen er twee heren binnen die wel erg goed de Nederlandse taal beheersten, verdomd, Nederlanders! Wat kwamen wij doen in Wit-Rusland? Met wie waren wij hier? Waarom dan? Vragen die bij mij de indruk wekte dat zij niet waren zoals ze zich voorstelden: handelaren in onroerend goed. Handelen in onroerend goed, in Wit-Rusland waar alles van de staat is! Beetje ongeloofwaardig allemaal. Spionnen van Loekashenko, zo paranoïde is deze samenleving dus. De taxichauffeur waarbij ze ons na afloop in lieten stappen was of geïnstrueerd ons zover mogelijk uit Minsk te rijden of had geld nodig. Ik sommeerde hem op een gegeven moment te stoppen en probeerde uit te leggen dat hij in de nabijheid van het stadion moest zijn, maar ja, het enige wat hij begreep was Russisch en ik moest mijn eerste les nog krijgen. Gelukkig had Ton nog een kaartje van het hotel bij zich en zo werden we om ca. 03:00 bij het hotel afgezet en had de chauffeur zijn dagomzet binnen.
Maandag 1 Oktober
Om 08:00 werden we opgehaald en togen we naar het vakbondskantoor ter evaluatie van het seminar en konden de laatste vragen gesteld worden. Tevens verzamelden Jan en Franny gegevens voor volgende bezoeken. Ook hebben we even gefilosofeerd over wat men goed kan gebruiken. De bond heeft behoefte aan een paar laptops en ook printers zouden welkom zijn. Het is een probleem om dat uit Nederland mee te nemen, invoer is sowieso moeilijk. Wel zou er bij een volgend bezoek een laptop achter kunnen blijven. Mocht er iemand een goede 2e hands laptop kwijt willen laat dat dan even weten dan zorgt TIE dat het apparaat de juiste bestemming krijgt.
’s Middags om ca. 12:30 werden we opgehaald voor vertrek naar de luchthaven. Tijdens de vlucht Minsk-Wenen werd er een zuurkoolstamppotje geserveerd, net als op het traject Amsterdam-Wenen tijdens de heenreis, toen ik er niet veel aan vond. Nu een waar feestmaal! Om 22:35 landden we op Schiphol vanwaar Ton en ik naar een hotel in Utrecht afreisden omdat we de volgende dag nog een cursusdag bijwoonden over hoe met zo’n seminar om te gaan. Dit ging over presenteren en informeren. Grappig was dat deze cursus dus als mosterd na de maaltijd kwam maar toch erg nuttig was, en je kan dan direct uit eigen ervaring meepraten. Wie weet komt er een vervolg aan …. Het was erg leerzaam en relativerend. We hebben het hier in Nederland prima voor elkaar, zowel in de samenleving als in onze bedrijven (hoewel het altijd beter kan natuurlijk!).
Resume
Als je een paar feiten in overweging neemt begrijp je wat meer van het land. Als grote nadelen hebben ze:
Tegen deze factoren in probeert men toch de bond te laten groeien (de belangrijkste voorwaarde voor verbetering van hun levensstandaard) en de omstandigheden te trotseren, ze worden geïntimideerd en krijgen reprimandes als ze onveilige zaken melden. Schaf geen PBM’s aan die niet in Wit-Rusland gemaakt zijn want dan riskeer je gevangenisstraf. We hebben ze succes gewenst. Ze zijn oprecht blij met de uitwisseling van ervaringen met arbeiders uit Europa, in dit geval uit Nederland, en ze hopen uiteindelijk natuurlijk ook onze CAO’s te kunnen krijgen. Althans vooruitgang. Dit is vooral voor de jeugd van belang, die niet gek is en het liefst het land ontvlucht en al helemaal het platteland en het zuiden. Minsk oefent een enorme aantrekkingskracht uit op de (geschoolde) jeugd en dat is ook logisch gezien het gebrek aan vermaak op het platteland en de overige steden. Het is een enorm probleem maar dit speelt niet alleen in Wit-Rusland natuurlijk. Ik heb een aantal van de deelnemers van het seminar uitgenodigd om naar Nederland te komen, ze hoeven alleen de reis zelf te regelen (wat al moeilijk genoeg zal zijn) , het verblijf regel ik dan voor ze. |
||